پروژه‌های بزرگ جهان که با BIM ساخته شده‌اند: کدام‌ها واقعاً سند دارند؟

اگر چند دقیقه در گوگل دنبال «بزرگ‌ترین پروژه‌های BIM» بگردید، لیستی از ده‌ها ساختمان و پل می‌بینید که همه‌شان «با BIM ساخته شده‌اند». ولی پشت بعضی از این ادعاها گزارش مهندسی و مقاله‌ی علمی هست و پشت بعضی‌ها فقط یک بروشور تبلیغاتی. در این مقاله اول BIM را ساده توضیح می‌دهیم، بعد سراغ پروژه‌ها می‌رویم و برای هر کدام می‌گوییم ادعای استفاده از BIM چقدر قابل‌اعتماد است.

BIM دقیقاً چیست؟

BIM مخفف Building Information Modeling است. ساده‌ترین تعریفش این است: به‌جای اینکه ساختمان را در چند ده نقشه‌ی دوبعدی جدا از هم بکشید، یک مدل سه‌بعدی هوشمند می‌سازید که هر عنصرش اطلاعات دارد. یک تیر فقط یک خط روی کاغذ نیست. جنسش، ابعادش، قیمتش، زمان نصبش و حتی برنامه‌ی نگهداری‌اش در همان مدل ثبت می‌شود.

فایده‌ی عملی‌اش این است که معمار، سازه، تأسیسات و پیمانکار همه روی یک مدل کار می‌کنند. تداخل لوله‌ی تأسیسات با تیر سازه را در کامپیوتر پیدا می‌کنید، نه وسط کارگاه که اصلاحش گران تمام می‌شود. نرم‌افزارهایی مثل Revit و Navisworks از رایج‌ترین ابزارهای این کار هستند.

یک مطالعه‌ی مرور شده دو پروژه‌ی پل مشابه را مقایسه کرده که در یکی BIM استفاده شده بود. نتیجه کاهش هزینه‌ی ۵ تا ۹ درصدی در پروژه‌ی BIM‌دار بود، چون دستور تغییر و بازکاری کمتر شده بود. عدد هر پروژه فرق می‌کند، اما منطقش روشن است: خطای کمتر یعنی هزینه‌ی کمتر. arxiv

یک نکته‌ی صادقانه: در ادامه برای هر پروژه «درصد اطمینان» می‌دهم. این درصدها برآورد شخصی من از قوت منابع هستند و نتیجه‌ی محاسبه‌ی آماری نیستند. فقط می‌خواهند بگویند چه ادعایی را می‌شود با خیال راحت نقل کرد.

۱. Crossrail لندن (خط الیزابت)

احتمال درستی استفاده از BIM: حدود ۹۵٪

این مستندترین نمونه است. طبق یک مقاله‌ی پژوهشی، پایه‌های مدیریت داده‌ی Crossrail در سال ۲۰۰۷ گذاشته شد، یعنی چهار سال قبل از سند راهبرد ساخت‌وساز دولت بریتانیا که همکاری سه‌بعدی و دیجیتال را برای پروژه‌های بزرگ دولتی الزامی کرد. یعنی این پروژه از پیشگامان BIM بود و بعداً دولت قانونش را نوشت. researchgate

اما یک احتیاط: بعضی منابع اعدادی مثل کاهش ۲۵٪ دورریز و بازکاری و بازگشت سرمایه‌ی ۳ به ۱ تا ۱۲ به ۱ را «نتیجه» معرفی می‌کنند. ولی ۲۵٪ کاهش دورریز و بازکاری در اصل هدفی بود که در کنفرانس تأمین‌کنندگان ساخت دولت بریتانیا در آوریل ۲۰۱۱ تعیین شد. هدف با دستاورد فرق دارد. استفاده از BIM در Crossrail تقریباً قطعی است، ولی آن اعداد را بدون منبع اولیه نقل نکنید (احتمال درستی عددها: حدود ۴۰٪). researchgate

۲. برج شانگهای

احتمال درستی استفاده از BIM: حدود ۹۰٪ | احتمال درستی عدد صرفه‌جویی انرژی: حدود ۵۰٪

برج شانگهای با ۶۳۲ متر ارتفاع و ۱۲۸ طبقه، دومین آسمان‌خراش بلند جهان است و سیستم BIM آن از همان فاز اولیه در اواخر ۲۰۰۸ اجرا شد. تیم از Revit برای طراحی و مستندسازی و Navisworks برای هماهنگی استفاده کرد. شرکت Gensler طراح، Thornton Tomasetti مهندس سازه و Cosentini مهندس تأسیسات بود. این فهرست در داستان موفقیت Autodesk آمده و مقاله‌ای با عنوان «کاربردهای BIM در ساخت برج شانگهای» هم در کنگره‌ی ۲۰۱۲ شورای ساختمان‌های بلند (CTBUH) ارائه شده است. bimcommunitybimcommunity

یکی از منابع می‌گوید برج ۱۲۰ درجه می‌پیچد تا بار باد کمتر شود و مصرف انرژی ۲۱٪ پایین بیاید. استفاده‌ی BIM مطمئن است، ولی عدد ۲۱٪ را فقط در منابع تبلیغاتی دیدم و قبل از نقل باید به گزارش رسمی ارجاع داده شود. bimsmith

۳. پل Randselva در نروژ

احتمال درستی استفاده‌ی عمیق از BIM: حدود ۹۰٪ | احتمال درستی ادعای «بدون نقشه»: حدود ۶۰٪

این پل ۶۳۴ متری برنده‌ی جایزه‌ی بهترین پروژه‌ی BIM و بهترین پروژه‌ی زیرساخت در جوایز جهانی Tekla بود و به‌عنوان طولانی‌ترین پل جهان که بدون نقشه ساخته شده معرفی می‌شود. مدل آن ۲۰۰ هزار میلگرد و ۲۵۰ کابل پس‌کشیده دارد. rib-softwarebimsmith

مشکل اینجاست که داور جایزه، شرکت سازنده‌ی نرم‌افزار است. استفاده‌ی گسترده از BIM باورپذیر است، ولی «طولانی‌ترین پل بدون نقشه‌ی جهان» ادعایی است که باید با نقل‌قول از منبع نوشت و نه به‌عنوان واقعیت قطعی.

۴. نمونه‌هایی که زیاد تکرار می‌شوند ولی سندشان ضعیف است

بعضی لیست‌ها، از جمله فرودگاه هیترو ترمینال ۵، برج یک مرکز تجارت جهانی و بازسازی اپرای سیدنی را به‌عنوان نمونه‌های شناخته‌شده ذکر می‌کنند، بدون اینکه جزئیات قابل‌استنادی بدهند. برآورد من: revizto

• هیترو ترمینال ۵: حدود ۶۵٪. مدل‌سازی سه‌بعدی و هماهنگی دیجیتال در آن شناخته‌شده است، ولی در این جستجو سند مستقیمی پیدا نکردم.
• مرکز تجارت جهانی: حدود ۵۵٪.
• اپرای سیدنی: حدود ۳۵٪. بنایی که سال‌ها قبل از BIM ساخته شده و سخت است ادعای «ساخته شده با BIM» داشته باشد. حداکثر در بازسازی‌ها استفاده‌ای شده که باید منبعش را پیدا کرد.
• دیزنی‌لند شانگهای: حدود ۶۰٪، چون در منابع تبلیغاتی آمده که BIM به رعایت ضرب‌الاجل‌ها و استانداردهای طراحی کمک کرده، اما سند مستقل ندیدم. bimassociates

چطور ادعای «ساخته شده با BIM» را بسنجیم؟

یک روش ساده برای خود شما:

1. منبع را ببینید. گزارش دولتی یا مقاله‌ی کنفرانسی بر وبلاگ نرم‌افزارساز می‌چربد.
2. هدف را از نتیجه جدا کنید. «قرار بود ۲۵٪ صرفه‌جویی شود» با «۲۵٪ صرفه‌جویی شد» یکی نیست.
3. «تمام پروژه» را با «بخشی از پروژه» اشتباه نگیرید. خیلی وقت‌ها BIM فقط برای هماهنگی تأسیسات یا یک بسته‌ی فولادی استفاده شده و نه کل پروژه.
4. به تاریخ توجه کنید. BIM به شکل امروزی‌اش جوان است. بنایی که دهه‌ها قبل ساخته شده، احتمالاً «مدل‌سازی بعدی» دارد و نه طراحی با BIM.

جمع‌بندی

BIM واقعاً در پروژه‌های بزرگ جهان استفاده شده و Crossrail و برج شانگهای دو نمونه‌ی قوی و مستند هستند. اما بخش زیادی از لیست‌های اینترنتی آمیخته‌ای از واقعیت و بازاریابی است. شما میتوانید دوره های مدیریت BIM را در دکتر رویت بگذرانید تا با این استاندارد بیشتر آشنا بشوید.